Nu Europa zich voorbereidt op de invoering van ETS2, een nieuwe uitbreiding van het Europese emissiehandelssysteem, kunnen er opnieuw berichten opduiken die waarschuwen voor onbetaalbare energie, torenhoge brandstofprijzen en zelfs beperkingen op hoeveel kilometers mensen nog met hun auto mogen rijden als gevolg van de Europese Green Deal.

Als de energieprijzen deze winter opnieuw stijgen, is het bovendien waarschijnlijk dat sommige politieke partijen de Europese Green Deal daarvoor verantwoordelijk zullen stellen. Dat gebeurde eerder ook al. Zo stelde Europarlementariër Robert Roos (ECR) in 2024 dat “energie en voedsel duurder worden” en dat het tijd was om “de Green Deal te stoppen”.

Hoe zit dat nu echt? We bespreken hier enkele van de meest voorkomende beweringen.

ETS2, wat is dat ook alweer?

Vanaf 2028 voert de Europese Unie ETS2 in, een emissiehandelssysteem voor gebouwen, wegvervoer en enkele andere sectoren. Brandstofleveranciers zullen emissierechten moeten aankopen voor de CO₂-uitstoot van hun producten.

Het oorspronkelijke Europese emissiehandelssysteem (ETS) gold vooral voor energie-intensieve sectoren, zoals de staal-, cement- en energiesector. Later werden ook de luchtvaart en scheepvaart gedeeltelijk in het systeem opgenomen. Met ETS2 breidt Europa dat principe nu uit naar het wegtransport, gebouwen en een deel van de kleinere industrie.

Het doel is om burgers en bedrijven aan te moedigen minder fossiele brandstoffen te gebruiken en te kiezen voor duurzamere alternatieven, zoals betere isolatie, warmtepompen, openbaar vervoer, fietsen of elektrische voertuigen. ETS2 maakt deel uit van de Europese Green Deal, die Europa tegen 2050 klimaatneutraal moet maken.

1. De hoge energie- en brandstofprijzen zijn het gevolg van de Europese Green Deal

Voorstanders van de claim stellen dat Europese klimaatmaatregelen rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor de stijgende kosten van energieprijzen. Zo verklaarde Europarlementslid Robert Roos (ECR) in 2024 dat de Europese Green Deal de oorzaak zou zijn van hogere energie- en voedselprijzen.

Wat weten we?

Factcheckers onderzochten die claim al in 2024 en beoordeelden ze toen als grotendeels onjuist. Hoewel de stijgende kosten in Europa echt waren, waren ze niet het gevolg van de Green Deal. Ze hingen vooral samen met de langetermijngevolgen van de coronapandemie en de Russische invasie van Oekraïne.

Maar dat betekent niet dat het Europese klimaatbeleid geen invloed kan hebben op de prijs van energie en brandstoffen.

ETS2 kan toekomstige energieprijzen wel verhogen

In het ETS2-systeem moeten energieleveranciers betalen voor de CO₂-uitstoot van de fossiele brandstoffen die ze verkopen. Als die kosten worden doorgerekend, kan dat leiden tot hogere prijzen voor consumenten.

Volgens simulaties van het Federaal Planbureau kan ETS2, bij een CO₂-prijs van 60 euro per ton en als de volledige kost wordt doorgerekend aan de consument, leiden tot hogere prijzen voor fossiele brandstoffen. In dat scenario zou aardgas ongeveer 16 procent duurder worden, stookolie 21 procent, benzine 10 procent en diesel 11 procent. Omgerekend komt dat neer op een meerprijs van ongeveer 0,13 euro per 10 kWh aardgas, 0,19 euro per liter stookolie, 0,17 euro per liter benzine en 0,19 euro per liter diesel.

Maar ETS2 verhoogt de energieprijzen vandaag nog niet.

"ETS2 heeft vandaag nog geen impact op de energiefacturen van gezinnen of automobilisten. Die impact kan er pas vanaf 2028 komen", zegt econome Estelle Cantillon (ULB).

ETS2 gaat pas echt van start in 2028. De eerste emissierechten worden wel al in 2027 geveild. Om ervoor te zorgen dat er voldoende emissierechten beschikbaar zijn, zal de Europese Commissie in 2027 extra rechten op de markt brengen. Als de prijs van die rechten te sterk stijgt, kan de Commissie bovendien nog extra emissierechten vrijgeven om de prijsstijging af te remmen.

Geopolitiek speelt een grotere rol

ETS2 kan de prijs van fossiele energie dus doen stijgen. Maar energie- en brandstofprijzen worden ook sterk beïnvloed door geopolitieke ontwikkelingen en de wereldwijde vraag naar en het aanbod van energie.

Energie-econoom Marten Ovaere (UGent) vergelijkt de mogelijke impact van ETS2 met de prijsstijgingen die we in 2026 al hebben gezien. Volgens hem zijn de prijzen door geopolitieke spanningen, zoals de oorlog in Oekraïne en de ontwikkelingen rond Iran, veel sterker gestegen dan de extra kosten die naar verwachting door ETS2 zullen ontstaan. “Het verwachte effect van ETS2 is meerdere keren kleiner dan de stijging in 2026, door onder andere Iran en Rusland”, zegt Ovaere.

Bron: Marten Ovaere (UGent)

Ook econome Estelle Cantillon benadrukt dat de verwachte impact van ETS2 in verhouding moet worden gezien tot de schommelingen op de energiemarkt. Zij gaat ervan uit dat energieleveranciers de kosten van de emissierechten volledig zullen doorrekenen aan hun klanten. Bij een ETS2-prijs van 45 euro per ton zou dat volgens haar neerkomen op ongeveer 10 cent extra per liter benzine en 12 cent per liter diesel.

Dat staat volgens Cantillon in contrast met de recente prijsschommelingen op de brandstoffenmarkt. Sinds het uitbreken van de oorlog met Iran steeg de prijs volgens de door haar aangehaalde cijfers met ongeveer 50 cent per liter voor benzine en 70 cent per liter voor diesel. "Kortom: op dit moment hebben geopolitieke factoren een grotere invloed op de prijs van fossiele energie dan ETS2”, besluit ze.

Daarnaast wijst Maarten Ovaere erop dat het geld uit het ETS ook geen echte kost voor Europa is. “De opbrengsten van het ETS zijn geen echte kost voor Europa, maar een interne transfer. Dat geld gaat terug naar kwetsbare huishoudens en naar investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficientie. Het geld dat we uitgeven aan olie en aardgas zelf, daarentegen, zijn we volledig kwijt want het verlaat Europa en vloeit voornamelijk naar buitenlandse privé- en staatsbedrijven”.

Conclusie

ETS2 kan dit jaar nog geen invloed hebben op de energie- en brandstofprijzen, omdat het systeem pas in 2028 in werking treedt. De huidige hoge prijzen worden vooral beïnvloed door geopolitieke ontwikkelingen, zoals conflicten en door veranderingen in vraag en aanbod. ETS2 kan wel een extra CO₂-kost toevoegen aan fossiele brandstoffen, waardoor energie en brandstoffen duurder kunnen worden.

2. De EU gaat bepalen hoeveel kilometer je met je auto mag rijden

Omdat ETS2 ook het wegvervoer omvat en de EU strengere CO₂-normen voor auto's invoert, ontstaat soms de indruk dat automobilisten binnenkort een persoonlijk rijquotum krijgen of dat privéauto's onbetaalbaar worden gemaakt. “Ze proberen ervoor te zorgen dat we geen auto’s meer kunnen hebben. Ze willen het voor ons allemaal onbetaalbaar maken”, lezen we bijvoorbeeld op X.

Wat weten we?

ETS2 zal brandstoffen voor wegvervoer omvatten. Daardoor kunnen benzine en diesel duurder worden. Volgens het Federaal Planbureau zou een CO₂-prijs van 60 euro per ton CO₂ de prijs van benzine met ongeveer 17 cent per liter en diesel met ongeveer 19 cent per liter kunnen verhogen. Dat kan automobilisten financieel stimuleren om minder fossiele brandstof te verbruiken of over te stappen op alternatieven.

Wat klopt er niet?

“Er bestaat vandaag geen Europese maatregel die bepaalt hoeveel kilometer een burger per jaar mag rijden”, zegt Marten Ovaere.

De Europese CO₂-regels richten zich bovendien op fabrikanten van voertuigen, niet op individuele bestuurders. Vanaf 2035 geldt voor nieuwe auto's en bestelwagens wel een uitstootdoelstelling van 0 gram CO₂ per kilometer, maar die norm bepaalt welke nieuwe voertuigen op de markt worden gebracht. Ze legt geen limiet op aan het gebruik van een auto door burgers. En bestaande wagens mogen ook na 2035 blijven rijden.

Ook ETS2 werkt niet via persoonlijke CO₂-budgetten of kilometerquota. De verplichtingen liggen bij brandstofleveranciers. Er komt geen Europese teller die registreert hoeveel kilometers een bestuurder aflegt en er is geen maximum aantal kilometers voorzien.

conclusie

De EU bepaalt momenteel niet hoeveel kilometer burgers mogen rijden. De klimaatmaatregelen richten zich op voertuigen en brandstofleveranciers, niet op individuele automobilisten. Hogere brandstofprijzen kunnen het rijgedrag wel beïnvloeden, maar dat is iets anders dan een persoonlijke kilometerlimiet.

Dit artikel kwam tot stand binnen het kader van het Prebunking at Scale-project, met steun van het European Fact-Checking Standards Network.