9 jul

De daling van het aantal zaadcellen is echt, maar de oorzaak is niet zo eenvoudig
factcheck

De gemiddelde man heeft vandaag de dag nog maar de helft van het aantal zaadcellen vergeleken met vijftig jaar geleden. Op sociale media zorgt dat voor begrijpelijke ongerustheid. Experts benadrukken dat er niet één schuldige is, maar wijzen op een complex samenspel van verschillende factoren. De gevolgen daarvan zijn reëel, zwanger worden duurt langer of lukt helemaal niet, en het risico op miskramen stijgt.

3 jul

Ontbijt overslaan leidt niet automatisch tot gewichtstoename
factcheck

Geen tijd voor ontbijt? Volgens de Nederlandse internist Liesbeth van Rossum zou dat kunnen leiden tot extra kilo’s. Maar klopt dat wel, of is het toch complexer? Onderzoek toont aan dat het verband tussen ontbijt overslaan en gewicht vooral wordt verklaard door andere factoren, zoals slaaptekort, roken en minder gezonde voeding, en niet door het ontbijt zelf. Het sterkste wetenschappelijke bewijs voor ontbijten gaat bovendien niet over gewichtsverlies, maar over een mogelijk beter effect op de verwerking van suiker en insuline.

27 jun

"Proefpersonen" is een misleidende term voor kinderen die deelnemen aan klinisch onderzoek
factcheck

Vooral in discussies over vaccins hoor je vaak dat kinderen als "proefpersonen" gevaarlijke risico's lopen. Maar dat klopt niet met hoe medisch onderzoek vandaag de dag werkt. In België en Europa gelden er namelijk strenge wetten en ethische regels voor onderzoek met minderjarigen. Sterker nog: de studies beschermen kinderen juist beter. Ze zorgen ervoor dat kinderen geen medicijnen meer krijgen die niet specifiek voor hen zijn getest.

22 jun

Zwarte leeuw komt niet in de natuur voor, enkel in AI-verzinsels
factcheck

Een zeldzame zwarte leeuw in Afrika gespot? Geloof het niet meteen. Hoewel de beelden op sociale media indrukwekkend lijken, bestaat er volgens de wetenschap geen enkele zwarte leeuw. De video blijkt volledig met AI te zijn gemaakt. Verschillende andere katachtigen kunnen dan wel weer een zwarte vacht hebben.

12 jun

De huidige wereldwijde vermogensongelijkheid lijkt niet groter dan in Frankrijk vóór de Revolutie
factcheck

Op sociale media wordt regelmatig beweerd dat de vermogenskloof vandaag groter is dan in Frankrijk vlak voor de Franse Revolutie. Daarbij worden vaak opvallende cijfers gedeeld over hoe het wereldvermogen verdeeld zou zijn tussen rijk en arm. Zo’n vergelijking klinkt eenvoudig, maar is in de praktijk moeilijk hard te maken door het gebrek aan goed vergelijkbare data.

4 jun

Geen bewijs dat er vorig jaar 150 kerken in Europa zijn afgebrand
factcheck

Honderden afgebrande kerken in Europa, vaak met moslims als vermeende daders. Op sociale media duiken zulke berichten regelmatig op. Kerkbranden en vandalisme tegen kerken komen inderdaad voor, maar het is lastig om de echte omvang ervan precies vast te stellen omdat de registratie onvolledig en versnipperd is. De cijfers schommelen bovendien per jaar: soms worden meer incidenten gemeld, soms minder. Daarnaast is vaak niet duidelijk of een brand werd veroorzaakt door brandstichting, een ongeluk of een technisch probleem.

27 mei

Waarom extreme kou nog steeds kan in een opwarmende wereld
explainer

Periodes van extreme koude in een opwarmend klimaat, het klinkt onlogisch. Toch sluit de opwarming van de aarde extreme winterkou niet helemaal uit. De grote conclusie voor deze eeuw is duidelijk: we krijgen te maken met veel meer en heftigere hittegolven, terwijl koudegolven juist steeds zeldzamer en korter worden. Maar door natuurlijke schommelingen in het weer blijft een periode van felle vrieskou op jaarbasis nog altijd mogelijk.

16 mei

Ibogaïne is geen bewezen wondermiddel tegen verslaving
factcheck

Eén behandeling met de psychoactieve drug ibogaïne zou tot 80 procent van de opioïdverslaafden kunnen helpen herstellen. Dat beweerde podcaster Joe Rogan onlangs in het Witte Huis. Ibogaïne wordt al langer onderzocht als mogelijke behandeling voor verslaving en psychische aandoeningen. Maar wetenschappers waarschuwen dat sterk bewijs voorlopig ontbreekt. Bovendien kan de drug ernstige bijwerkingen veroorzaken, zoals hallucinaties, hartritmestoornissen en zelfs fatale hartproblemen.

9 mei

AI-versie van dr. Li geeft onbewezen kankeradvies
factcheck

De bekende dr. William Li lijkt online advies te geven over hoe voeding ziektes zoals kanker kan voorkomen en zelfs genezen. Hoewel dr. Li een echte arts is, zijn de beelden in deze video’s deepfakes die met AI zijn gemaakt om kijkers te misleiden en producten te verkopen. Bovendien is er geen wetenschappelijk bewijs dat specifieke voedingsmiddelen kanker kunnen genezen. Gezond eten helpt wel om de kans op ziekte te verkleinen, maar het is geen medicijn.

19 apr

271.000 Joodse slachtoffers tijdens de Holocaust is een onvolledig cijfer
factcheck

Het cijfer 271.000 duikt online op als zogenaamd bewijs dat het aantal slachtoffers van de Holocaust veel lager ligt dan algemeen wordt aangenomen. Het getal komt uit een bestaand document, maar is onvolledig. Het toont enkel het aantal officieel geregistreerde overlijdens uit de concentratiekampen. Slachtoffers die stierven in getto’s, in vernietigingskampen of bij massaschietpartijen zijn daarin niet opgenomen. Uit uitgebreid historisch onderzoek blijkt dat het werkelijke dodental veel hoger ligt, namelijk tussen ongeveer 5,1 en 6 miljoen Joden.

13 apr

Kurkuma is geen bewezen behandeling voor diabetes
factcheck

Kurkuma zou volgens sommigen een natuurlijke manier zijn om diabetes type 2 onder controle te houden. Die bewering klopt niet. Hoewel kurkuma al lang gebruikt wordt als kruidengeneesmiddel en kan helpen bij milde spijsverteringsklachten, is er geen overtuigend bewijs dat het diabetes kan voorkomen of behandelen. Bovendien kan het gebruik risico’s hebben, zeker in combinatie met andere medicatie.

6 apr

Geen bewijs dat 'Solfeggio frequenties' slaap of gezondheid aanzienlijk verbeteren
factcheck

'Solfeggio frequenties' zijn een reeks van negen specifieke tonen die voortkomen uit een eeuwenoude toonladder. Online worden ze vaak aangeraden als wondermiddelen voor je slaap en gezondheid. Hoewel dit veelbelovend klinkt, is er geen wetenschappelijk bewijs dat de tonen een speciaal effect hebben. Natuurlijk helpt rustige muziek je om te ontspannen en te slapen, maar deze specifieke frequenties werken niet beter dan gewone kalmerende muziek. Sterker nog, muziek luisteren voor en tijdens het slapengaan is niet altijd goed, omdat je brein de geluiden blijft verwerken.

2 apr

Nee, je krijgt geen scherpe kaaklijn door erop te slaan met een hamer
factcheck

Jonge mannen die met een hamer op hun kaak slaan om een scherpe kaaklijn te krijgen, het bestaat. Het staat bekend als "bone smashing". Op sociale media duiken steeds vaker posts op die je leren hoe je dat moet doen. Maar "bone smashing" is gebaseerd op een verkeerde interpretatie van een wetenschappelijke theorie. Het is niet bewezen dat het helpt en uiteraard is het ook gevaarlijk. Je kunt jezelf verwonden of zelfs je kaak breken.

29 mrt

Soms wat meer zee-ijs bij Antarctica ontkracht klimaatopwarming niet, zeker nu het ijs terug drastisch afneemt
explainer

Klimaatopwarming is niet echt want er ligt momenteel meer ijs op Antarctica dan in 1988, althans dat wordt online beweerd. Omdat de vorming van het zee-ijs afhankelijk is van het weer, luchtdruk en de seizoenen, kan de omvang elk jaar verschillen. Daardoor krijg je soms uitschieters en ondanks een opwarmend klimaat kan dat in de toekomst nog voorkomen.