12 jun

De huidige wereldwijde vermogensongelijkheid lijkt niet groter dan in Frankrijk vóór de Revolutie
factcheck

Op sociale media wordt regelmatig beweerd dat de vermogenskloof vandaag groter is dan in Frankrijk vlak voor de Franse Revolutie. Daarbij worden vaak opvallende cijfers gedeeld over hoe het wereldvermogen verdeeld zou zijn tussen rijk en arm. Zo’n vergelijking klinkt eenvoudig, maar is in de praktijk moeilijk hard te maken door het gebrek aan goed vergelijkbare data.

4 jun

Geen bewijs dat er vorig jaar 150 kerken in Europa zijn afgebrand
factcheck

Honderden afgebrande kerken in Europa, vaak met moslims als vermeende daders. Op sociale media duiken zulke berichten regelmatig op. Kerkbranden en vandalisme tegen kerken komen inderdaad voor, maar het is lastig om de echte omvang ervan precies vast te stellen omdat de registratie onvolledig en versnipperd is. De cijfers schommelen bovendien per jaar: soms worden meer incidenten gemeld, soms minder. Daarnaast is vaak niet duidelijk of een brand werd veroorzaakt door brandstichting, een ongeluk of een technisch probleem.

27 mei

Waarom extreme kou nog steeds kan in een opwarmende wereld
explainer

Periodes van extreme koude in een opwarmend klimaat, het klinkt onlogisch. Toch sluit de opwarming van de aarde extreme winterkou niet helemaal uit. De grote conclusie voor deze eeuw is duidelijk: we krijgen te maken met veel meer en heftigere hittegolven, terwijl koudegolven juist steeds zeldzamer en korter worden. Maar door natuurlijke schommelingen in het weer blijft een periode van felle vrieskou op jaarbasis nog altijd mogelijk.

16 mei

Ibogaïne is geen bewezen wondermiddel tegen verslaving
factcheck

Eén behandeling met de psychoactieve drug ibogaïne zou tot 80 procent van de opioïdverslaafden kunnen helpen herstellen. Dat beweerde podcaster Joe Rogan onlangs in het Witte Huis. Ibogaïne wordt al langer onderzocht als mogelijke behandeling voor verslaving en psychische aandoeningen. Maar wetenschappers waarschuwen dat sterk bewijs voorlopig ontbreekt. Bovendien kan de drug ernstige bijwerkingen veroorzaken, zoals hallucinaties, hartritmestoornissen en zelfs fatale hartproblemen.

9 mei

AI-versie van dr. Li geeft onbewezen kankeradvies
factcheck

De bekende dr. William Li lijkt online advies te geven over hoe voeding ziektes zoals kanker kan voorkomen en zelfs genezen. Hoewel dr. Li een echte arts is, zijn de beelden in deze video’s deepfakes die met AI zijn gemaakt om kijkers te misleiden en producten te verkopen. Bovendien is er geen wetenschappelijk bewijs dat specifieke voedingsmiddelen kanker kunnen genezen. Gezond eten helpt wel om de kans op ziekte te verkleinen, maar het is geen medicijn.

19 apr

271.000 Joodse slachtoffers tijdens de Holocaust is een onvolledig cijfer
factcheck

Het cijfer 271.000 duikt online op als zogenaamd bewijs dat het aantal slachtoffers van de Holocaust veel lager ligt dan algemeen wordt aangenomen. Het getal komt uit een bestaand document, maar is onvolledig. Het toont enkel het aantal officieel geregistreerde overlijdens uit de concentratiekampen. Slachtoffers die stierven in getto’s, in vernietigingskampen of bij massaschietpartijen zijn daarin niet opgenomen. Uit uitgebreid historisch onderzoek blijkt dat het werkelijke dodental veel hoger ligt, namelijk tussen ongeveer 5,1 en 6 miljoen Joden.

13 apr

Kurkuma is geen bewezen behandeling voor diabetes
factcheck

Kurkuma zou volgens sommigen een natuurlijke manier zijn om diabetes type 2 onder controle te houden. Die bewering klopt niet. Hoewel kurkuma al lang gebruikt wordt als kruidengeneesmiddel en kan helpen bij milde spijsverteringsklachten, is er geen overtuigend bewijs dat het diabetes kan voorkomen of behandelen. Bovendien kan het gebruik risico’s hebben, zeker in combinatie met andere medicatie.

6 apr

Geen bewijs dat 'Solfeggio frequenties' slaap of gezondheid aanzienlijk verbeteren
factcheck

'Solfeggio frequenties' zijn een reeks van negen specifieke tonen die voortkomen uit een eeuwenoude toonladder. Online worden ze vaak aangeraden als wondermiddelen voor je slaap en gezondheid. Hoewel dit veelbelovend klinkt, is er geen wetenschappelijk bewijs dat de tonen een speciaal effect hebben. Natuurlijk helpt rustige muziek je om te ontspannen en te slapen, maar deze specifieke frequenties werken niet beter dan gewone kalmerende muziek. Sterker nog, muziek luisteren voor en tijdens het slapengaan is niet altijd goed, omdat je brein de geluiden blijft verwerken.

2 apr

Nee, je krijgt geen scherpe kaaklijn door erop te slaan met een hamer
factcheck

Jonge mannen die met een hamer op hun kaak slaan om een scherpe kaaklijn te krijgen, het bestaat. Het staat bekend als "bone smashing". Op sociale media duiken steeds vaker posts op die je leren hoe je dat moet doen. Maar "bone smashing" is gebaseerd op een verkeerde interpretatie van een wetenschappelijke theorie. Het is niet bewezen dat het helpt en uiteraard is het ook gevaarlijk. Je kunt jezelf verwonden of zelfs je kaak breken.

29 mrt

Soms wat meer zee-ijs bij Antarctica ontkracht klimaatopwarming niet, zeker nu het ijs terug drastisch afneemt
explainer

Klimaatopwarming is niet echt want er ligt momenteel meer ijs op Antarctica dan in 1988, althans dat wordt online beweerd. Omdat de vorming van het zee-ijs afhankelijk is van het weer, luchtdruk en de seizoenen, kan de omvang elk jaar verschillen. Daardoor krijg je soms uitschieters en ondanks een opwarmend klimaat kan dat in de toekomst nog voorkomen.

12 mrt

Geen bewijs dat vrouwen en minderheden betrokken zijn in 50% van de Amerikaanse vliegtuigcrashes
factcheck

Vrouwen en minderheden zouden betrokken zijn bij  50% van de fatale vliegtuigcrashes in de VS die door een pilotenfout werden veroorzaakt, terwijl die groepen slechts 10% van de piloten zouden vormen. Althans dat beweert voormalig Trump-adviseur Daniel Huff. In werkelijkheid blijkt uit de beschikbare gegevens dat het aandeel vrouwelijke piloten veel lager is en dat er geen betrouwbare cijfers bestaan over minderheden.

4 mrt

SLS in tandpasta kan mondirritatie veroorzaken, maar geen acne
factcheck

SLS in tandpasta veroorzaakt puistjes op je gezicht, dat wordt in een video op TikTok beweerd. Voor die claim is geen wetenschappelijk bewijs. Wel kan SLS bij sommige mensen lichte, lokale mondirritatie veroorzaken. In dat geval kun je eenvoudig overstappen op een SLS-vrije tandpasta.

28 feb

Nee, de Lucky Iron Fish geeft niet zoveel ijzer af als acht zakken spinazie en het gebruik is niet zonder risico
factcheck

Het toevoegen van de Lucky Iron Fish aan je kookwater belooft een ijzertekort simpel op te lossen en zou zelfs evenveel ijzer afgeven als acht zakken spinazie. In werkelijkheid komt er wat ijzer vrij, maar veel minder dan beweerd. Het effect hangt ook af van hoe je het gebruikt en wat je erbij eet. Bovendien is het moeilijk te doseren wat gevaarlijk kan zijn want te veel ijzer is schadelijk. Sommige producten kunnen ook sporen van zware metalen bevatten.

11 feb

Het carnivoordieet kan snel gewichtsverlies geven, maar is te eenzijdig en brengt gezondheidsrisico’s met zich mee
factcheck

Enkel vlees eten wordt online voorgesteld als dé manier om sneller spieren op te bouwen, vet te verliezen en gezonder te worden. Influencers en bekende figuren zoals Jordan Peterson promoten het dieet als eenvoudig en effectief. Het dieet kan op korte termijn snel gewichtsverlies geven omdat je veel vocht verliest. Langdurige voordelen zijn nauwelijks wetenschappelijk bewezen en tegelijk brengt het belangrijke gezondheidsrisico’s met zich mee.