Op het Instagram-account van Gezondheidsgoeroes, een webshop die onder meer voedingssupplementen verkoopt, is een video verschenen waarin wordt gesuggereerd dat het gebruik van schoonmaakmiddelen kan leiden tot longkanker. De video is inmiddels ongeveer 640.000 keer bekeken.
“Longkanker krijgen zonder ooit in je leven te hebben gerookt? Iets wat we helaas steeds vaker horen, vooral bij jongeren,” klinkt het in de video. De maker stelt het antwoord te hebben gevonden in een onderzoek waarin de effecten van langdurige blootstelling aan schoonmaakmiddelen worden vergeleken met het roken van één tot twee pakjes sigaretten per dag.
Schoonmaken niet hetzelfde als roken
In de Instagramvideo wordt verwezen naar een wetenschappelijk onderzoek uit 2018 van de Noorse onderzoeker Øistein Svanes van de Universiteit van Bergen. In dat onderzoek werden 6.235 schoonmakers gedurende twintig jaar gevolgd. Zowel hun schoonmaakgewoonten thuis en op het werk als hun longfunctie werden in kaart gebracht aan de hand van vragenlijsten en longfunctietesten.
Uit het onderzoek bleek dat vrouwen die als schoonmaker werkten vaker last hadden van astma en andere luchtwegklachten en bovendien een snellere achteruitgang van hun longfunctie vertoonden. Ook hun kinderen hadden een verhoogd risico op astma, vooral wanneer de moeder voor en tijdens de zwangerschap beroepsmatig werd blootgesteld aan schoonmaakmiddelen. Daarnaast bleek ook huishoudelijk schoonmaken samen te hangen met een versnelde afname van de longfunctie bij vrouwen.
De onderzoekers concludeerden dat deze afname van de longfunctie vergelijkbaar was met die bij het roken van tien tot twintig sigaretten per dag. Maar dat betekent niet dat schoonmaken gelijkstaat aan roken. In het onderzoek wordt uitsluitend gesteld dat blootstelling aan schoonmaakmiddelen vergelijkbare effecten kan hebben op de longfunctie als roken.
Geen longkanker onderzocht
Longkanker werd in de Noorse studie niet onderzocht. Het is daarom onjuist om te stellen dat schoonmaken longkanker veroorzaakt, enkel omdat het een vergelijkbaar effect zou hebben op de longfunctie als roken. “Dat zijn twee verschillende zaken,” benadrukt longarts Steven Ronsmans van het UZ Leuven.
“Longkanker ontstaat door blootstelling aan kankerverwekkende stoffen en dat is bij schoonmaakproducten niet overtuigend aangetoond,” aldus dr. Ronsmans. Wel wijst hij op een Belgische studie waaruit blijkt dat professionele schoonmakers vaker luchtweginfecties hebben en ook meer longkanker vertonen. “Maar de link met de schoonmaakproducten zelf is niet eenduidig te leggen en andere studies vinden die samenhang niet.” Bij sigaretten is die causaliteit wel duidelijk. “Van tabak weten we zeker dat er meerdere kankerverwekkende stoffen in zitten. Bij schoonmaakmiddelen weten we dat niet.”
Oppassen met sprays en mengen
Vooral het mengen van producten, zoals met bleekwater, kan gevaarlijk zijn door chemische reacties. Ook het gebruik van sprays komt naar voren als een belangrijke risicofactor. “Spraygebruik moet zo veel mogelijk beperkt worden en producten mogen nooit gemengd worden,” waarschuwt dr. Ronsmans. Dergelijke blootstelling kan mogelijk leiden tot klachten zoals astma en chronische bronchitis.
In de toxicologie spelen bovendien de duur en intensiteit van de blootstelling een cruciale rol. “Bij mensen die thuis schoonmaken zien we mogelijk ook effecten, maar die zijn doorgaans kleiner dan bij professionele schoonmakers,” besluit hij.
Wat zeggen kankerorganisaties?
Longkanker Nederland en Stichting tegen Kanker benadrukken dat roken de belangrijkste oorzaak van longkanker blijft. Herhaalde en langdurige blootstelling aan asbest, radon en luchtvervuiling zijn ook risicofactoren.
Langdurige blootstelling aan bepaalde chemische stoffen op de werkplek kan ook het risico op longkanker verhogen, vooral bij rokers. Voorbeelden zijn uitlaatgassen van dieselmotoren, arseen en lasrook. In de lijst komen schoonmaakproducten niet voor.
Conclusie
Onderzoek toont aan dat langdurige blootstelling aan schoonmaakmiddelen de longfunctie kan aantasten en het risico op luchtwegklachten zoals astma kan verhogen. Dit is vooral bij professionele schoonmakers. Er is echter geen bewijs dat schoonmaken longkanker veroorzaakt. Wel is het belangrijk om veilig om te gaan met schoonmaakmiddelen, producten nooit mengen en spraygebruik beperken.
✻
