Via Instagram kregen we een advertentie te zien voor de Lucky Iron Fish, een product dat een ijzertekort zou verminderen zonder bijwerkingen. Door de metalen staaf in de vorm van een vis tien minuten aan het kookwater toe te voegen zou je evenveel ijzer opnemen als bij het dagelijks eten van acht zakken spinazie.
De Lucky Iron Fish werd oorspronkelijk ontwikkeld voor bewoners van het Cambodjaanse platteland, waar veel mensen aan bloedarmoede lijden. Omdat een regelmatige aanvoer van voedingssupplementen daar moeilijk is, wilde het bedrijf een eenvoudige bron van ijzer ontwikkelen. Dat werd dan de Lucky Iron Fish. Inmiddels wordt het product ook verkocht in Canada en Europa, waar het steeds populairder wordt.
Niet zoveel als 8 zakken spinazie per dag
“In sommige studies zien we dat er wel degelijk ijzer vrijkomt”, zegt professor Kristiaan Demeyer, expert in fytotherapeutica en voedingssupplementen aan de VUB. “Wanneer het product ongeveer twintig minuten in kokend water wordt ondergedompeld, kan 6 tot 8 milligram ijzer vrijkomen,” aldus Demeyer. “Dat komt dicht bij de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van 11 milligram voor volwassenen.”
Maar het product geeft lang niet zoveel ijzer af als 8 zakken spinazie. Ter vergelijking: een zak spinazie van 400 gram bevat ongeveer 4,8 milligram ijzer. Acht zakken per dag leveren samen ongeveer 38,4 milligram ijzer op, aanzienlijk meer dan de hoeveelheid die vrijkomt bij het gebruik van de Lucky Iron Fish.
"Het is ook een beetje een domme vergelijking”, besluit diëtist Sanne Mouha verbonden aan het UZA want er bestaan verschillende vormen van ijzer. Sommige vormen van ijzer worden beter opgenomen dan andere. “Spinazie bevat plantaardig ijzer”, vertelt Mouha, “dat is een soort ijzer die ons lichaam moeilijk opneemt. Het is me dan ook niet duidelijk uit welk soort ijzer dit product is gemaakt.”
Beperkingen van studies
Onafhankelijke studies laten zien dat de Lucky Iron Fish, als je hem op de juiste manier gebruikt, daadwerkelijk wat ijzer afgeeft aan het kookwater. Grootschalig onderzoek is er wel nog niet veel. Volgens Demeyer is daarom extra onderzoek nodig, vooral om te bekijken wat het effect op de lange termijn is. Sommige studies laten namelijk maar een klein effect zien, of een effect dat na verloop van tijd weer afneemt.
Online zijn er ook studies te vinden die zijn uitgevoerd of gefinancierd door Gavin R. Armstrong, de oprichter en CEO van het bedrijf achter de Lucky Iron Fish. Dat kan wijzen op een mogelijk belangenconflict.
Zonder bloedtest is gebruik zinloos
De Lucky Iron Fish werkt enkel optimaal onder bepaalde voorwaarden. Professor Demeyer legt uit dat het ijzer beter vrijkomt als het water iets zuurder is, bijvoorbeeld door citroensap toe te voegen. Andere voedingsmiddelen, zoals granen, noten, rode vruchten, koffie en thee kunnen dan weer de opname van ijzer bemoeilijken.
“Gewone supplementen neem je bijvoorbeeld nooit in met een glas melk, omdat calcium de opname van ijzer bemoeilijkt”, vertelt Sanne Mouha. “Zo’n vis is net bedoeld om te gebruiken in combinatie met andere voedingsstoffen, maar dan werkt het minder goed.”
Daarnaast betekent duizeligheid of vermoeidheid niet automatisch dat iemand een ijzertekort heeft. “Anemie of bloedarmoede kan verschillende oorzaken hebben en in die gevallen is geen effect van de fish waargenomen,” zegt Demeyer. “Zonder bloedtest is het gebruik dus ook vaak zinloos.”
Moeilijk te doseren
Hoeveel ijzer een Lucky Iron Fish per kookbeurt afgeeft, kan ook variëren. In tegenstelling tot een supplement is het moeilijk om precies te bepalen hoeveel milligram je binnenkrijgt. “Het is een elegant systeem waarvoor het oorspronkelijk ontwikkeld is,” zegt professor Demeyer. “Maar in onze streken is een supplement met een constante, correcte dosis meestal beter als er sprake is van een tekort.”
Mogelijke gevaren
Omdat je niet goed kunt controleren hoeveel ijzer er precies af gaat, kan het gebruik ook risico’s hebben. Te veel ijzer, meer dan 45 milligram per dag, kan bijvoorbeeld problemen geven met je lever of hart.
Bovendien waarschuwen sommige studies over de Lucky Iron Fish voor mogelijke verontreiniging met zware metalen, zoals arseen en lood. Tori Matthys, van de Hoge Gezondheidsraad, liet de studie door experts beoordelen. “Uit de publicatie blijkt dat zo’n risico wel degelijk bestaat,” zegt ze. “Het hangt dan voornamelijk af van de samenstelling van de fish en die verschilt per productielocatie.”
“Voor mensen met een licht ijzertekort kan dit een optie zijn,” zegt Sanne Mouha, “maar bij echt tekort of bij jonge kinderen moeten we voorzichtig zijn.” Online wordt de Lucky Iron Fish wel als “veilig voor kinderen” gepromoot, terwijl de Amerikaanse FDA alleen tests bij volwassenen heeft gedaan. Mouha waarschuwt: “het is goedgekeurd door de FDA, maar nog niet door de Europese waakhond, die andere focus en methoden hanteert.”
Conclusie
De Lucky Iron Fish kan bij juist gebruik wat ijzer afgeven, maar veel minder dan een flinke portie spinazie. Hoeveel ijzer je precies binnenkrijgt is moeilijk te meten en sommige studies zijn verbonden aan het bedrijf zelf. Te veel ijzer kan schadelijk zijn voor lever en hart en er is ook een klein risico op verontreiniging met zware metalen. Er werden enkel nog maar tests bij volwassenen gedaan, gebruik het dus niet zomaar bij jonge kinderen.
✻
