De Russische economie houdt stand, maar sancties wegen steeds zwaarder door

Sinds het begin van de Russische invasie van Oekraïne verschijnen in Russische staatsmedia geregeld berichten over de veerkracht van de Russische economie. Daarin wordt vaak beweerd dat de westerse sancties Rusland nauwelijks raken en uiteindelijk vooral de westerse landen zelf treffen. De Russische economie zou intussen gewoon blijven groeien.

Poetin zelf kondigde recent in zijn toespraak tot het nieuw verkozen parlement aan dat de Russische economie stabiel is. Toch klinken binnen Rusland steeds vaker waarschuwende stemmen. Zo stelde Poetin-vertrouweling Boris Titov recent dat de Russische economie het risico loopt volledig "op hol te slaan". Boris Titov is een Russische zakenman en politicus die als speciale vertegenwoordiger van president Vladimir Poetin werkt. Voor iemand uit de hoogste politieke kringen van het land is dat een opvallend scherpe waarschuwing.

Hoe staat de Russische economie er werkelijk voor? En in welke mate hebben de westerse sancties effect?

Sancties?

Als reactie op de Russische invasie van Oekraïne, mensenrechtenschendingen en de illegale annexatie van Oekraïens grondgebied hebben de EU en andere westerse landen, zoals Canada, Australië en Japan, sancties opgelegd aan Rusland. Een recent EU-sanctiepakket richt zich onder meer op Russische banken, de energie- en grondstoffensector en de zogenoemde schaduwvloot. Dat zijn Russische olieschepen die onder een andere vlag varen om zo de westerse sancties te vermijden.

Tijdelijke groei dankzij de oorlog

Om te beoordelen hoe het met de economie van een land gaat, kijken economen naar verschillende indicatoren zoals economische groei, inflatie, rentevoeten en investeringen. Voor Rusland is dat niet eenvoudig, omdat de betrouwbaarheid van de beschikbare cijfers vaak ter discussie staat.

Veel gegevens die internationale onderzoeksinstellingen gebruiken, zijn afkomstig van de Russische centrale bank. "Die officiële statistieken moet je met de nodige voorzichtigheid interpreteren", zegt Johan Vanderplaetse, voorzitter van de Belgian-Russian Business Club. "Maar ze geven wel een indicatie van de algemene economische trend."

Op basis van die cijfers lijkt de Russische economie zich na de schok van de invasie opvallend snel te hebben hersteld. In 2023, 2024 en 2025 kende Rusland economische groei, die in sommige jaren opliep tot bijna 5 procent. Ook de handelsbalans bleef positief.

Dat lijkt verrassend voor een land dat tegelijk een grootschalige oorlog financiert. Volgens Vanderplaetse is daar nochtans een logische verklaring voor. "Na de invasie heeft Rusland massaal geïnvesteerd in de defensie-industrie. Dat heeft dan ook voor een kortstondige stimulatie en groei van de economie gezorgd. De wapenindustrie, maar ook bijvoorbeeld de staalindustrie hebben de vruchten van die investeringen geplukt.”

Ook de grootschalige rekrutering voor het leger speelde een rol. "Nieuwe militairen en hun families kregen financiële compensaties, waardoor de consumptie steeg. Dat ondersteunde de economie, maar ook dat effect was tijdelijk."

Westerse sancties wegen door

Volgens Vanderplaetse is de tijdelijke stimulans van de oorlogseconomie intussen grotendeels uitgewerkt. “Dit jaar is er nauwelijks nog groei en een recessie valt niet uit te sluiten.” Ook het Kiel Institute for the World Economy, een onafhankelijk economisch onderzoeksinstituut, ziet de Russische groei vrijwel tot stilstand komen. Het instituut waarschuwt voor hoge rentes, uitgeputte financiële buffers en toenemende tekorten aan arbeidskrachten.

Die problemen staan bovendien niet op zichzelf, maar versterken elkaar. Volgens Vanderplaetse “investeren mensen en bedrijven minder door de onzekerheid en hoge rente. Daarnaast verlieten sinds de invasie veel arbeidskrachten en hoogopgeleiden het land en treffen Oekraïense aanvallen op Russisch grondgebied de economie steeds vaker, vooral in de logistieke sector en de downstream-oliesector.”

Ook de strijd tegen de inflatie bemoeilijkt het herstel. Om de prijsstijgingen af te remmen, houdt de centrale bank de rente hoog, waardoor krediet duur blijft. Net bedrijven die schade opliepen door verstoringen in de logistieke keten hebben die financiering vaak nodig om hun activiteiten te herstellen.

Problemen verschillen sterk per sector

Waar de Russische economie vandaag onder druk staat, verschilt sterk per sector. Sommige sectoren profiteren nog van de oorlogseconomie, terwijl andere steeds meer de gevolgen van sancties, personeelstekorten en economische onzekerheid voelen.

"Je kan de Russische economie grofweg in drie delen opsplitsen", zegt Vanderplaetse. "Ongeveer een kwart van de economische activiteit staat direct of indirect in dienst van de oorlog. Ongeveer de helft bestaat uit ondernemingen met een sterke staatsbetrokkenheid, zoals in de olie-, gas- en bankensector. Het resterende kwart zijn kmo's."

Volgens hem doet de oorlogseconomie het voorlopig nog relatief goed. "Maar bij veel staatsbedrijven loopt het moeilijker. De oliesector profiteert momenteel van de hogere olieprijzen, maar dat is waarschijnlijk tijdelijk. In veel andere sectoren staan de marges onder druk. Ook kmo's hebben het zwaar. Zij kampen met personeelstekorten, hogere belastingen en de gevolgen van Oekraïense aanvallen op infrastructuur en logistiek."

Ook Ria Laenen, professor Russische politiek aan de KU Leuven ziet weinig perspectief voor jonge ondernemers. "Voor de oorlog was er nog enige dynamiek bij startende bedrijven, maar die is grotendeels verdwenen. Dat heeft onder meer te maken met maatregelen die het ondernemerschap bemoeilijken, zoals beperkingen op het internet."

Toch blijft een volledig beeld van de Russische economie moeilijk. Volgens Laenen vertellen de officiële cijfers slechts een deel van het verhaal. "Naast de formele economie bestaat er een minder zichtbare wereld waarin politieke en economische belangen nauw verweven zijn. Dat maakt het lastig om precies in te schatten hoe de economie ervoor staat."

De sancties treffen beide kanten, maar niet even hard

De westerse sancties hebben wel degelijk gevolgen voor beide kanten, al worden niet alle westerse landen even hard getroffen. De grootste economische impact ligt hoe dan ook aan Russische zijde. Vooral westerse economieën die vóór de oorlog sterk afhankelijk waren van goedkope Russische olie en gas, ondervinden ook de gevolgen van de sancties.

“Het klopt dat vooral westerse landen met een energie-intensieve economie, die vroeger sterk afhankelijk waren van goedkope Russische olie en gas, de gevolgen voelen”, zegt Johan Vanderplaetse. “Een goed voorbeeld is Duitsland, met zijn staal- en auto-industrie. Maar andere Europese landen doen het juist uitstekend, zoals Zwitserland, de Scandinavische landen en Spanje. België zit daar ergens tussenin. Ook bij ons krijgt de petrochemische industrie klappen.”

Over de gevolgen voor Rusland zelf bestaat meer eensgezindheid. "De sanctiepakketten hadden tijd nodig om economisch door te wegen, maar de impact wordt vandaag steeds duidelijker voelbaar", zegt prof. Laenen.

Toch hangt de effectiviteit van sancties niet alleen af van hoeveel economische schade ze veroorzaken. "Het verschil zit misschien minder in de pijn zelf dan in de pijngrens", aldus Vanderplaetse. "Die ligt in Rusland veel hoger dan in Europa. Ze malen er niet om dat er elke maand tienduizenden landgenoten sneuvelen of gewond raken, en ook die economische pijn zal langer worden verdragen”.

Conclusie

De Russische economie is niet ingestort onder de westerse sancties, maar ook niet zo onaantastbaar zoals Rusland vaak voorstelt. Jaren van groei werden grotendeels gedragen door hoge oorlogsuitgaven en investeringen in de defensiesector. Nu die impuls wegebt, worden structurele problemen zoals arbeidskrapte, hoge rentes en de gevolgen van sancties steeds zichtbaarder.