Heb je koolhydraten nodig om optimaal te functioneren, of zelfs om te overleven? Volgens de Amerikaanse arts en neurochirurg Anthony Chaffee niet. Chaffee is vooral bekend als voorstander van het carnivoordieet, een voedingspatroon dat vrijwel uitsluitend uit dierlijke producten bestaat en waarbij koolhydraatrijke voedingsmiddelen zoveel mogelijk worden vermeden.
In een Instagrambericht geeft Chaffee twee redenen waarom mensen volgens hem beter koolhydraten vermijden. Zijn eerste argument is dat ons lichaam niet goed aangepast zou zijn aan koolhydraten. Volgens hem zorgen koolhydraten voor sterke schommelingen in de bloedsuikerspiegel. Na een stijging van de bloedsuiker zou insuline die weer te sterk doen dalen, waardoor mensen opnieuw koolhydraten nodig hebben. Chaffee beweert daarnaast dat de insuline die ons lichaam van nature aanmaakt vooral bedoeld is voor de verwerking van eiwitten en niet van koolhydraten.
Ten tweede zegt hij dat koolhydraten ontstekingen aan de tanden veroorzaken. En volgens hem is alles wat schadelijk is voor de tanden, ook schadelijk voor de rest van het lichaam.
Wat zijn koolhydraten?
Wie wil weten of we koolhydraten nodig hebben, moet eerst weten wat we precies onder koolhydraten verstaan. Koolhydraten zijn namelijk een verzamelnaam voor verschillende soorten voedingsstoffen, schrijft het Vlaams Instituut Gezond Leven. Hoofddiëtiste bij het UZ Brussel, Chloë Verhelst, bevestigt dat.
We kunnen koolhydraten in twee groepen verdelen. Enkelvoudige koolhydraten, ook wel suikers genoemd, komen van nature voor in bijvoorbeeld fruit en groenten. Ook de suikers die van nature in melk en zuivel zitten, zijn een koolhydraat. Daarnaast zijn er suikers die producenten, koks en consumenten aan voeding toevoegen, zoals in frisdrank, koekjes en snoep of van nature aanwezig zijn in honing, stropen, fruitsappen en fruitconcentraten. Die noemen we ook vrije suikers.
Daarnaast zijn er meervoudige koolhydraten, ook wel complexe koolhydraten genoemd. Die vinden we in zetmeel en vezels, bijvoorbeeld in aardappelen, granen, rijst, peulvruchten en volkorenproducten, aldus het Vlaams Instituut Gezond Leven.
Hebben we koolhydraten nodig?
Ja, want koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof voor onze lichaamscellen, schrijft het Vlaams Instituut Gezond Leven. Ook Verhelst zegt: “koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof voor onze lichaamscellen. Elke gram koolhydraten levert vier calorieën aan. Het is een primaire energiebron.” Maar volgens het Vlaams Instituut Gezond Leven en Verhelst maakt het wel uit welke koolhydraten je eet.
“Vrije suikers hebben we bijvoorbeeld niet nodig en daarvan beperken we best de inname”, zegt Verhelst. Ook voedingswetenschapper Michaël Sels, verbonden aan de Universiteit Antwerpen, benadrukt dat verschil. “Als we geen koolhydraten eten, ook niet die uit bijvoorbeeld groenten, fruit en peulvruchten, schakelt ons lichaam over op een noodbrandstof. Het haalt dan energie uit alternatieve bronnen. Maar dat is geen gunstig systeem. Ons lichaam heeft koolhydraten nodig, liefst in een vorm die langzaam verteert”, zegt Sels.
Vezels zijn volgens Sels een voorbeeld van een koolhydraat die traag verteert. Ons lichaam kan vezels namelijk moeilijk afbreken. Sels noemt het daarom “het kind met het badwater weggooien” als je alle koolhydraten schrapt. Je verwijdert dan namelijk ook de koolhydraten die wel nuttig zijn. Vezels leveren bijvoorbeeld stoffen die belangrijk zijn voor ons darmmicrobioom, zegt hij.
Afhankelijk van de bewerkingsgraad en het vezelgehalte zijn er goede en slechtere bronnen. Onbewerkte of minimaal bewerkte zetmeelbronnen, zoals volkoren brood, havermout, volkoren pasta, bruine rijst, gekookte aardappelen en peulvruchten zijn een goede keuze. Sterk bewerkte of geraffineerde zetmeelbronnen, zoals wit brood, witte pasta, koekjes, gebak en snacks zoals zoute crackers op basis van witte bloem zijn te beperken, schrijft het Vlaams Instituut Gezond Leven. Ook Verhelst bevestigt dat “volle granen, zoals volkorenbrood, volkorenpasta, volkorenrijst, havermout, aardappelen, peulvruchten, goed zijn. Geraffineerde producten, zoals wit brood, bewerkte koekjes, witte pasta, crackers of gebak moeten we beperken.”
De insuline van Chaffee bewijst het tegendeel niet
“De redenering van Chaffee over insuline klopt niet helemaal”, zegt Prof. Dr. Elisabeth De Waele, hoofd Klinische Nutritie aan het UZ Brussel. “Het klopt dat je bloedsuikerspiegel stijgt wanneer je koolhydraten eet. Dat is een normale reactie van het lichaam”, zegt ze. “Je lichaam maakt daarna insuline aan om de bloedsuikerspiegel weer te laten dalen. Maar insuline als medicijn is bedoeld voor mensen die zelf geen of te weinig insuline aanmaken, bijvoorbeeld mensen met diabetes. Het medicijn is dus niet nodig omdat een normale stijging van de bloedsuikerspiegel na het eten van koolhydraten op zichzelf een probleem is”, zegt dr. De Waele.
Natuurlijk maakt het wel verschil welke koolhydraten je eet, zegt ze verder. “Als je bijvoorbeeld in één keer 25 gram suiker uit een Suzywafel binnenkrijgt, zal je bloedsuikerspiegel sneller stijgen dan wanneer je een volkorencracker eet. Bij volkorenproducten komen de suikers trager vrij’, aldus dr. De Waele.
Ook Michaël Sels zegt: “insuline is het hormoon dat de bloedsuikerspiegel laat dalen. Als we snel verteerbare koolhydraten eten, zoals snelle suikers, vragen we een snelle reactie van ons lichaam. Als je trage koolhydraten eet, geef je je lichaam meer tijd om op een rustig tempo insuline aan te maken.” “Bij diabetes type 1 maakt het lichaam geen insuline aan. Deze patiënten moeten daarom insuline toedienen. Bij insulineresistentie, diabetes type 2, maakt het lichaam wel insuline aan, maar reageert het lichaam er minder goed op. Het advies bestaat daar voornamelijk uit het verliezen van vetmassa en het kiezen voor traag verteerbare koolhydraten, in plaats van koolhydraten volledig te schrappen”, aldus Sels.
Veroorzaken koolhydraten tandbederf?
“Ook hier is het belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende soorten koolhydraten”, zegt dr. De Waele. Vrije suikers kunnen inderdaad bijdragen aan tandbederf, legt ze uit. “Bacteriën in onze mond kunnen deze suikers omzetten in zuren. Die zuren tasten het tandglazuur aan en kunnen gaatjes veroorzaken”.
Ook voor de rest van het lichaam is het volgens dr. De Waele belangrijk om de hoeveelheid vrije suikers te beperken. “Een hoge inname van vrije suikers hangt onder meer samen met een groter risico op diabetes, hoge bloeddruk en andere metabole aandoeningen”.
Maar dat betekent niet dat alle koolhydraten slecht zijn voor onze tanden of ons lichaam, zegt dr. De Waele. Dat wordt ook bevestigd door Michaël Sels: “Koolhydraten veroorzaken op zich geen ontstekingen. Wel zien we dat mensen die veel vrije of snelle suikers consumeren vaker te maken hebben met laaggradige ontstekingen. Die suikers worden ook in verband gebracht met tandbederf. Dat geldt echter niet voor de koolhydraten in groenten, fruit en volkorenproducten. Die leveren net belangrijke voedingsstoffen en vezels.”
Conclusie
Nee, de uitspraak dat we geen koolhydraten nodig hebben, klopt niet. Hoewel het lichaam bij een tekort aan koolhydraten ook energie kan halen uit vetten en eiwitten, blijven koolhydraten een belangrijke energiebron. Vooral koolhydraten uit groenten, fruit, peulvruchten en volkorenproducten passen binnen een gezond voedingspatroon. Vrije suikers, zoals die in frisdrank, snoep en koekjes, zijn daarentegen niet noodzakelijk. Ook sterk bewerkte koolhydraatbronnen, zoals wit brood, witte pasta, gebak en andere producten op basis van witte bloem, beperk je best.
✻
